Hoe vertellen jullie dit verhaal in de tentoonstelling?

MK: ‘Er is een beeld van de gijzeling dat alles samenvat en dat een centrale plek in de tentoonstelling krijgt. Het is een foto van een gesprek dat plaatsvond voor de deur van het appartement waar Black September het Israëlische team in gijzeling hield. Daarop is te zien hoe politieagente Anneliese Graes spreekt met Luttif Afif, alias Issa, de woordvoerder van Black September. De afgevaardigde van de politie vertegenwoordigt het ontspannen ideaal van de organisatie van de Spelen: een vrouw, gekleed in het lichte blauw van Aichers kleurenschema. Tegenover haar een man, met een zwart geschminkt gezicht, een outsider die is binnengedrongen in de “open en inclusieve” wereld van het Olympische terrein.’

‘We laten in de tentoonstelling, waar Bart Guldemond het ruimtelijk ontwerp voor maakte, uitgebreid de elementen van het totaalontwerp van de Spelen van München zien. Naast het kleurenschema was Aicher bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de beroemde pictogrammen die ook voor latere afleveringen van de Spelen zijn gebruikt. Met hulp van Frei Otto ontwierp architectenbureau Behnisch & Partner een enorm glazen dak voor de in het landschap ingebedde architectuur. Dat landschap werd vormgegeven door landschapsarchitect Günter Grzimek. Zijn ontwerp was heel open: het publiek moest zich vrij over het terrein kunnen verplaatsen. Mensen werden uitgenodigd om hun eigen olifantenpaadjes te maken, een systeem dat vanzelfsprekend compleet ontworpen was.’

Was het geheel aan ontwerpen voor de Olympische Spelen in 1972 typisch voor de jaren zeventig en een voorbeeld van wat design vermocht op dat moment?

MK: ‘Ik denk eerder dat hiermee het einde van een tijdperk werd gemarkeerd.’

DB: ‘Van het modernistische ontwerp. Het was modernistisch in zijn rationaliteit en extremiteit.’

MK: ‘Je kunt dat enorme geloof in de kracht van design naïef noemen, maar er spreekt ook een grote schoonheid uit, dat in schril contrast staat met de manier waarop dit soort evenementen nu worden ontworpen. Het ontwerp voor München ging ver voorbij aan nation branding alleen. Toen de psycholoog van de politie adviseerde om de hekken hoger te maken en er prikkeldraad op te bevestigen, weigerde de organisatie dit. Ze geloofden heilig in de apaiserende werking van hun open en inclusieve strategie. De politie droeg geen wapens en kreeg lichtblauwe pakken aangemeten. Ze werden getraind om bij mogelijke dreiging op een non-agressieve te reageren en conflicten uit de weg te gaan.’

DB: ‘De veiligheidshond was een teckel, dit was ook de mascotte van de Spelen.’

De ondertitel van de tentoonstelling luidt The Design of a Democratic Body, hoe verhoudt die zich tot het verhaal van München 1972?

DB: ‘Beide partijen zochten naar een vorm van democratie. Beide kanten gebruikten daarbij abstractie. Voor mij als ontwerper wordt dit goed geïllustreerd door de pictogrammen die Aicher ontwierp om de verschillende olympische sporten in een gelijkwaardig systeem weer te geven. Gelijkheid is onderdeel van de Olympische gedachte. Deze pictogrammen bestonden uit geabstraheerde beelden van het lichaam. We herkennen onszelf erin, maar ook alle anderen.’

‘Issa, de leider van Black September, had zijn gezicht zwart gemaakt. Voor mij is er een verband tussen zijn geschminkte gezicht en het pictogram. Hij gaf zijn identiteit op voor een hoger doel. Maar uiteindelijk zoeken we allemaal naar de helden van het verhaal. We kijken naar de individuen, naar de Aichers en de Issa’s, en naar de Olympische sporters die een gouden medaille winnen.

MK: In 1974 gaf Yasser Arafat een toespraak voor de Verenigde Naties. Het was, ondanks de dramatische afloop van de gijzeling, gelukt om aandacht te vragen voor de Palestijnse zaak.

Interview door Lotte Haagsma

Marten Kuijpers
Isa Fahrenholz, Merav Kaddar
Bart Guldemond
David Bennewith, Bram van den Berg

Dit project maakt deel uit van de programmalijn Jaarthema's en het dossier Olympische Spelen.